مرحله اول آلزایمر (مرحله‌ی خفیف یا آغاز بیماری)

در این مرحله تغییرات مغزی آغاز شده‌اند، اما عملکرد روزمره بیمار هنوز تا حد زیادی حفظ شده است. علائم معمولاً نامحسوس‌اند و بیمار اغلب سعی می‌کند آنها را پنهان کند یا طبیعی جلوه دهد.

مهم‌ترین علائم مرحله اول:

۱. ضعف در حافظه کوتاه‌مدت

فرد اطلاعات تازه را به‌سختی به یاد می‌سپارد. مواردی مانند فراموش کردن محل قرار دادن گوشی، سوییچ خودرو یا جمله‌ای که چند دقیقه پیش گفته شده، رایج است.

۲. ناآگاهی از اشتباهات حافظه‌ای

بیمار اغلب متوجه مشکلات خود نمی‌شود. این بی‌توجهی باعث می‌شود اطرافیان، به‌خصوص همسر و بستگان نزدیک، زودتر علائم را تشخیص دهند.

۳. دشواری در یادگیری اطلاعات جدید

فرد ممکن است نتواند نام یک شخص جدید، یک مسیر تازه یا مراحل انجام یک کار ساده را به راحتی به خاطر بسپارد.

۴. فراموشی اسامی و رویدادهای آشنا

گاهی حتی نام دوست صمیمی، یکی از بستگان یا اطلاعات مهم خانوادگی به‌طور مقطعی فراموش می‌شود.

۵. سردرگمی ذهنی در برخی موقعیت‌ها

اگرچه فرد در خانه عملکرد تقریباً طبیعی دارد، اما در محیط‌های کاری، جلسات اجتماعی یا جمع‌های شلوغ دچار اشتباه و آشفتگی می‌شود.

۶. قابل مشاهده بودن علائم برای اطرافیان نزدیک

در بسیاری موارد، بیمار علائم را انکار می‌کند؛ اما همسر، فرزندان یا دوستان نزدیک رفتارهای غیرمعمول و فراموشی‌ها را به‌وضوح مشاهده می‌کنند.

مرحله‌ی میانی آلزایمر (مرحله‌ی متوسط یا پیشرفت‌یافته)

این مرحله معمولاً طولانی‌ترین بخش بیماری است و بیشترین تغییرات شناختی، رفتاری و شخصیتی در این دوره دیده می‌شود. علائم واضح‌تر شده و بیمار به کمک بیشتری نیاز دارد.

مهم‌ترین نشانه‌های مرحله‌ی میانی:

۱. شدت یافتن فراموشی کوتاه‌مدت

فرد ممکن است نام خیابانی که در آن زندگی می‌کند، نام عزیزان یا حتی نحوه‌ی انجام کارهای آشنا مثل رانندگی را فراموش کند.

۲. سردرگمی شدید ذهنی و ناتوانی در تفکر منطقی

توانایی تصمیم‌گیری، برنامه‌ریزی، حل مسئله و تشخیص موقعیت به‌شدت کاهش می‌یابد.

۳. کاهش آگاهی نسبت به خود و محیط

شخص ممکن است نداند کجا هست، چه روزی است یا حتی چرا در یک مکان خاص حضور دارد.

۴. قابل تشخیص بودن علائم برای همه

فراموشی‌ها و اشتباهات رفتاری در این مرحله کاملاً آشکار هستند و خانواده، دوستان و حتی افراد غریبه متوجه مشکل می‌شوند.

۵. از دست دادن تشخیص موقعیت

بیمار ممکن است گم شود، آدرس خانه را پیدا نکند یا نتواند محیط‌های آشنا را تشخیص دهد.

۶. مشکلات جدی در انجام امور ساده

کارهای ساده‌ای مثل محاسبه‌ی قیمت خرید، تنظیم زمان‌بندی روزانه یا انجام کارهای اداری برای فرد دشوار می‌شود.

۷. تغییرات رفتاری شدید

پرخاشگری، عصبانیت، بی‌قراری، ترس شدید یا برعکس، انفعال و بی‌توجهی ممکن است ظاهر شود.

۸. اختلال خواب

بیدار شدن‌های مکرر، بی‌خوابی شبانه، یا خوابیدن طی روز به‌طور غیرطبیعی رایج است.

۹. بروز علائم افسردگی

به دلیل سردرگمی و ناتوانی در درک محیط، احساس ناامیدی، گریه‌های بی‌دلیل یا بی‌میلی به تعاملات اجتماعی دیده می‌شود.

مرحله‌ی آخر آلزایمر (مرحله‌ی شدید یا پایانی)

در این مرحله سلول‌های مغزی آسیب جدی دیده‌اند و فرد قسمت زیادی از توانایی‌های شناختی و جسمی خود را از دست داده است. بیمار به مراقبت ۲۴ ساعته نیاز دارد.

نشانه‌های اصلی مرحله‌ی آخر:

۱. اختلال عمیق شناختی و از دست دادن کامل حافظه‌ی کوتاه‌مدت

بیمار حتی وقایع چند ثانیه قبل را به خاطر نمی‌آورد و توانایی یادگیری اطلاعات جدید تقریباً صفر است.

۲. اختلالات شدید گفتار

جملات ناقص، تکرار یک جمله واحد، یا ناتوانی کامل در صحبت کردن دیده می‌شود.

۳. ناتوانی در به یاد آوردن افراد بسیار نزدیک

نام همسر، فرزندان یا مراقبان برای بیمار غریبه به نظر می‌رسد. فرد همچنین نمی‌داند چه سالی یا چه ماهی است.

۴. ضعف شدید در استدلال و قضاوت

فرد نمی‌تواند تصمیم بگیرد، خطر را تشخیص دهد یا حتی دلیل انجام کارهای ساده را بفهمد.

۵. بی‌توجهی کامل به بهداشت فردی

نیاز به یادآوری یا کمک کامل برای حمام، تعویض لباس، خوردن غذا و استفاده از سرویس بهداشتی دارد.

۶. تغییرات شدید شخصیتی

ممکن است بیمار بسیار مضطرب، بددهن، ترسیده، هراسان، هذیانی یا حتی دچار پارانویا (بدبین و سوءظن شدید) شود.

۷. وابستگی کامل به مراقبان

در این مرحله بیمار برای بیشتر فعالیت‌های روزمره مانند غذا خوردن، راه رفتن، استحمام، دستشویی و حتی نشستن یا بلند شدن به کمک نیاز دارد.

چگونه می‌توان از آلزایمر پیشگیری کرد؟

اگرچه هنوز درمان قطعی برای آلزایمر وجود ندارد، اما تحقیقات نشان می‌دهد که می‌توان با ایجاد تغییرات سالم در سبک زندگی، احتمال ابتلا به این بیماری را به‌طور قابل توجهی کاهش داد. فعالیت بدنی منظم مانند پیاده‌روی روزانه یا ورزش‌های هوازی به بهبود جریان خون در مغز کمک می‌کند و خطر زوال شناختی را پایین می‌آورد. تغذیه‌ی سالم بر پایه‌ی رژیم مدیترانه‌ای یا «دش» که شامل ماهی، سبزیجات، مغزها و روغن زیتون است، نقش مهمی در سلامت مغز دارد. همچنین تمرین‌های ذهنی مانند مطالعه، یادگیری مهارت‌های جدید، حل جدول یا شرکت در فعالیت‌های اجتماعی باعث تحریک مداوم مغز و تقویت حافظه می‌شود. کنترل بیماری‌هایی مانند دیابت، فشار خون و کلسترول، خواب کافی، مدیریت استرس و ترک سیگار نیز از عوامل مؤثر در کاهش ریسک آلزایمر هستند. مجموعه‌ی این اقدامات نه‌تنها سلامت مغز را تقویت می‌کند، بلکه به تأخیر افتادن یا حتی جلوگیری از بروز آلزایمر کمک می‌کند.

عادت‌هایی که مغز را در برابر آلزایمر مقاوم می‌کنند

پیشگیری از آلزایمر تنها با دارو امکان‌پذیر نیست؛ بلکه اتخاذ چند عادت روزمره می‌تواند نقش چشمگیری در حفظ سلامت مغز و کاهش خطر ابتلا به این بیماری داشته باشد. انجام فعالیت‌های ورزشی منظم مانند پیاده‌روی سریع، یوگا یا شنا به بهبود جریان خون مغز و تقویت حافظه کمک می‌کند. از سوی دیگر، تغذیه‌ی سالم بر پایه‌ی رژیم مدیترانه‌ای—که سرشار از ماهی، مغزها، سبزیجات تازه و روغن‌های سالم است—باعث کاهش التهاب و حمایت از عملکرد عصبی می‌شود. عادات ذهنی مانند مطالعه، یادگیری مهارت جدید، حل جدول و شرکت فعالانه در جمع‌های خانوادگی نیز مغز را دائماً به چالش می‌کشند و از تحلیل توانایی‌های شناختی جلوگیری می‌کنند. خواب کافی، کنترل استرس، قطع مصرف سیگار و مدیریت بیماری‌هایی مثل فشار خون و دیابت نیز جزو مهم‌ترین اقداماتی هستند که مقاومت مغز در برابر آلزایمر را افزایش می‌دهند. ایجاد این عادات ساده اما قدرتمند، بهترین راه برای محافظت از حافظه و ارتقای سلامت مغز در بلندمدت است.

برای نگهداری از عزیزانی که دچار آلزایمر شده‌اند چه کنیم؟

نگهداری از فردی که به آلزایمر مبتلا شده است، نیازمند صبر، آگاهی و همراهی مداوم است. با پیشرفت بیماری، توانایی‌های شناختی، رفتاری و جسمی فرد کاهش می‌یابد و همین موضوع باعث می‌شود مراقبت در خانه به‌تنهایی سخت و گاهی حتی خطرناک شود. نخستین قدم این است که محیط زندگی بیمار ایمن و آرام باشد؛ حذف وسایل خطرساز، نصب برچسب‌های راهنما در خانه و تنظیم یک برنامه روزانه مشخص، از سردرگمی و اضطراب بیمار کم می‌کند. همچنین لازم است مراقبان آموزش‌دیده به‌طور منظم وضعیت حافظه، تغذیه، خواب و رفتارهای بیمار را کنترل کنند تا هرگونه تغییر به‌موقع تشخیص داده شود.

از آنجا که آلزایمر فشار روحی و جسمی زیادی به خانواده وارد می‌کند، داشتن یک تیم متخصص می‌تواند مسیر مراقبت را بسیار آسان‌تر کند. حضور کارشناسان حرفه‌ای در زمینه توان‌بخشی شناختی، کنترل علائم رفتاری، مراقبت روزانه و آموزش خانواده، کمک می‌کند بیمار کیفیت زندگی بهتری داشته باشد و خانواده نیز احساس امنیت بیشتری کنند. گام کلینیک با ارائه‌ی خدمات تخصصی، محیط استاندارد و برنامه‌های علمی در حوزه مراقبت و توان‌بخشی بیماران مبتلا به آلزایمر، می‌تواند همراهی مطمئن برای خانواده‌ها باشد تا مطمئن شوند عزیزشان بهترین مراقبت را دریافت می‌کند. انتخاب یک مرکز حرفه‌ای نه‌تنها به بیمار آرامش می‌دهد، بلکه فشار روحی خانواده را نیز به حداقل می‌رساند.